 |
 Na osnovu
ukaza cara Franca I od 1. januara 1794. godine Pančevo je dobilo status slobodnog vojnog
komuniteta što znači, praktično, lokalnu samoupravu. Prvi Magistrat, postavljen od
vojske, sa kapetanom Johanom Bongradom kao načelnikom, položio je zakletvu 28. februara
iste godine.
Tih prvih decenija gradska uprava se nalazila u kući trgovca Vrete
na Velikoj pijaci. Fond za podizanje zgrade Magistrata osnovan je još 1812, ali je tek
15. septembra 1833. godine položen kamen temeljac. Gradska kuća, građena u
klasicističkom stilu prema planovima majora Hajmana, završena je i predata nameni 1838.
godine.
Stanje u kojem vojne vlasti postavljaju gradske časnike i
službenike potrajaće, uz izuzetak vremena mađarske revolucije 1848-1849. godine, kada
građanstvo ruši vojnu upravu, uspostavlja Okružni odbor i bira gradonačelnika, sve do
1872. godine kada je ukinuta Banatska vojna granica i raspuštena Nemačko-banatska
graničarska regimenta broj 12. Time je okončana hijerarhija vlasti koju su činile vojne
strukture: Brigada - Zemaljska administracija u Temišvaru i Vojno ministarstvo u Beču.
Teritorija Granice je provincijalizovana, što znači pripojena ugarskim županijama, pa
Pančevo ulazi u sastav Torontalske županije i postaje municipalni grad sa određenom
jurisdikcijom. Naš grad je dobio grb 1881. godine a na osnovu Zakona o uređenju i
samoupravi gradova iz 1886. godine, postaje samostalni municipalni grad sa uređenim
Magistratom i županijskim pravima.
Godine nakon prvog svetskog rata ne donose nikakve izmene u pravnom
statusu Pančeva, osim nove administrativne podele, jer Pančevo ulazi u sastav Beogradske
oblasti. Grad je vršio svoje municipalno pravo preko proširenog senata, upravnog odbora,
senata i sirodčadskog stola, a osim gradskih, pripadale su mu i sreske i županijske
upravne vlasti. Pančevo ima velikog župana sve do donošenja Uredbe o ukidanju županija
u Vojvodini od 25. maja 1925. godine, što je dalje sužavalo lokalnu samoupravu. Nakon
1931. godine Pančevo ulazi u sastav posebne administrativne jedinice - Uprava grada
Beograda, Pančeva i Zemuna. Na osnovu Jedinstvenog jugoslovenskog zakona o opštinama iz
1933. godine, ograničena je samouprava gradova ingerencijom državnih organa u opštinske
poslove, čime je centralizacija nastavljena.
Tokom nemačke okupacije gradska samouprava bila je sužena do
najmanje moguće mere, a nakon Drugog svetskog rata u Magistratu, koji se više nije tako
zvao, bilo je sedište Gradskog Narodnog odbora sve do 1964. godine. Tada se lokalni
organi narodne vlasti sele u zgradu podignutu za potrebe raspuštenog Sreskog narodnog
odbora, a u Gradsku kuću se useljava više kulturnih institucija: Državni arhiv, Narodna
biblioteka i Narodni muzej, koji je tu i danas.
Unutrašnjost Magistrata je u obrnutoj srazmeri sa doteranom
uličnom fasadom ove reprezentativne palate, a da bi poprimila originalni izgled nedostaju
još šalukatre, sat koji pokazuje tačno vreme i gradska zastava na jarbolu.
Ulaz iz Ulice Braće Jovanović narušile su dve stambene zgrade
podignute praktično u dvorištu Magistrata, a čitav objekat je ozbiljno ugrožen
kopanjem temelja za Tržni centar "Panuka", samo jednim u nizu promašaja naših
urbanista i prostornih planera. Dvorište Magistrata nije uređeno i već desetak godina
ne koristi se ni kao prostor za izvođenje kamernih kulturnih događaja.
Naši preci znali su: IUSTITIA REGNORUM FUNDAMENTUM. Nasuprot
ovoj sentenci, sa svakom sledećom državom sve je manje prava bilo u temelju vlasti... |
